Mặc dù có tiềm năng phát triển, sản xuất hồng ngâm tại địa phương vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống; việc chăm sóc, bón phân và phòng trừ sâu bệnh chưa được thực hiện một cách đồng bộ, dẫn đến năng suất và chất lượng quả chưa ổn định, đặc biệt là tình trạng rụng quả xảy ra phổ biến.
Ngày 19/10/2022, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Quyết định số 1524/QĐ-UBND về việc phê duyệt đề tài “Nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ sản xuất hồng ngâm Xuân Vân hiệu quả và bền vững, tạo sản phẩm OCOP cho huyện Yên Sơn”, tổ chức chủ trì: Viện Bảo vệ thực vật, thời gian thực hiện: 36 tháng (từ tháng 11/2022 đến tháng 10/2025).
Kết quả điều tra và theo dõi vụ quả năm 2023 - 2024 cho thấy hiện tượng rụng quả trên cây hồng ngâm Xuân Vân thường tập trung theo hai giai đoạn trong năm, trong đó tháng 4 là thời điểm rụng quả cao nhất, lên tới 30 - 40% số quả non. Phần lớn số quả rụng có biểu hiện bệnh lý, cho thấy yếu tố bệnh hại là nguyên nhân chính gây ra tình trạng rụng quả và làm giảm năng suất. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để đề tài lựa chọn hướng tiếp cận quản lý cây trồng tổng hợp (ICM), kết hợp với các biện pháp canh tác, dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh theo nguyên nhân và thời điểm phát sinh.
Trên cơ sở đó, đề tài đã xây dựng và triển khai quy trình quản lý cây trồng tổng hợp (ICM) trên cây hồng ngâm Xuân Vân, bao gồm các nhóm biện pháp kỹ thuật chủ yếu như: Quản lý giống và vườn cây; cắt tỉa, tạo tán hợp lý; bón phân cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng; vệ sinh vườn và quản lý sâu bệnh hại theo hướng tổng hợp, ưu tiên các biện pháp phòng trừ đúng thời điểm. Quy trình này được áp dụng thông qua các mô hình thực nghiệm cụ thể tại địa phương, gồm mô hình trồng mới với diện tích 2,0 ha (900 cây), mô hình thâm canh 5,3 ha tại 06 hộ dân và mô hình quản lý rụng quả 2,0 ha; đồng thời tiến hành bình tuyển 10 cây hồng ngâm Xuân Vân đầu dòng làm cơ sở cho công tác bảo tồn và phát triển nguồn giống.
Kết quả theo dõi tại các mô hình áp dụng quy trình ICM cho thấy cây hồng ngâm Xuân Vân sinh trưởng ổn định, hiện tượng rụng quả được khống chế rõ rệt so với các vườn ngoài mô hình. Năng suất tại các vườn thâm canh đạt cao, trong đó năng suất trung bình đạt 7,87 tấn/ha và sản lượng cao nhất đạt 11,76 tấn ở các hộ áp dụng đầy đủ quy trình kỹ thuật. Điều này khẳng định hiệu quả kỹ thuật của việc áp dụng quy trình ICM trong điều kiện sinh thái của xã Xuân Vân.
Đồng chí Phạm Ninh Thái, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cùng Đoàn công tác kiểm tra mô hình tại xã Xuân Vân (Ảnh: Phan Thủy)
Về hiệu quả kinh tế, kết quả phân tích cho thấy mô hình áp dụng quy trình ICM mang lại lợi nhuận cao hơn rõ rệt so với phương thức canh tác truyền thống. Cụ thể, hiệu quả kinh tế của mô hình tăng 44,5% so với các hộ dân phun thuốc tự phát và tăng 59,8% so với các hộ dân không áp dụng biện pháp phòng trừ rụng quả, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng hồng. Việc áp dụng quy trình ICM giúp người trồng hồng sử dụng vật tư đầu vào hợp lý hơn, giảm chi phí không cần thiết và nâng cao giá trị sản phẩm thu hoạch.
Song song với việc xây dựng mô hình, đề tài đã chú trọng công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật thông qua việc tổ chức 03 lớp tập huấn với 120 lượt người tham gia. Qua đó, nhận thức và kỹ năng của người dân trong việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tổng hợp được nâng lên rõ rệt. Thực tế cho thấy, đã có trên 50% số vườn hồng ngâm trên địa bàn xã Xuân Vân chủ động áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh gây rụng quả theo hướng dẫn của đề tài, thể hiện khả năng lan tỏa và nhân rộng của quy trình ICM trong sản xuất.
Bên cạnh hiệu quả về mặt kỹ thuật và kinh tế, kết quả của đề tài còn góp phần nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm địa phương. Quả hồng ngâm Xuân Vân đã được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Kết quả nghiên cứu đã được Hội đồng tư vấn chuyên ngành đánh giá, nghiệm thu cấp tỉnh và đánh giá cao. Việc ứng dụng quy trình quản lý cây trồng tổng hợp không chỉ góp phần hạn chế hiện tượng rụng quả, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, mà còn tạo cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng quy trình ICM, hướng tới phát triển bền vững vùng cây hồng ngâm Xuân Vân và các cây ăn quả có giá trị kinh tế trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới./.
Phan Thị Thu Thủy - Phó trưởng phòng Tài chính - Sở KH&CN
