Trước yêu cầu thực tiễn đó, việc nghiên cứu, lựa chọn loài cây trồng phù hợp, có khả năng thích nghi với điều kiện đặc thù vùng bán ngập để cải tạo đất, bảo vệ môi trường, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an toàn hồ chứa là hết sức cần thiết. Cây Tràm lá dài (Melaleuca leucadendra L.) có nguồn gốc ở Ôxtrâylia, phát tán vào nước ta, mọc hoang và cũng được trồng tạo thành rừng ở vùng nước lợ để giữ đất, có thể lấy cây làm cột dùng trong xây dựng và lấy vỏ xán thuyền, lợp nhà, làm đuốc, làm vật cách nhiệt...đặc biệt, với ưu thế chịu ngập và sinh trưởng nhanh, đã được xác định là đối tượng phù hợp để xây dựng mô hình trồng thử nghiệm tại khu vực bán ngập lòng hồ thủy điện Tuyên Quang.
Ngày 19/10/2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã phê duyệt Dự án khoa học và công nghệ cấp tỉnh: “Xây dựng mô hình trồng cây Tràm lá dài trên đất bán ngập khu vực lòng hồ thủy điện Tuyên Quang”. Dự án do Ban Quản lý rừng phòng hộ Na Hang (nay là Ban Quản lý rừng đặc dụng Nà Hang) chủ trì thực hiện, KS. Tề Minh Giáp làm chủ nhiệm, thực hiện trong thời gian 36 tháng (từ tháng 11/2022 đến tháng 10/2025).
Sau gần ba năm triển khai thực hiện, Dự án đã hoàn thành các nội dung theo quyết định phê duyệt và hợp đồng đã ký. Tại xã Nà Hang, huyện Na Hang (cũ), một mô hình trồng 6,0 ha Tràm lá dài đã được xây dựng, với mật độ 6.660 cây/ha. Kết quả theo dõi mô hình tại năm thứ ba cho thấy cây sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống đạt trên 70%, chiều cao trung bình đạt 3,2 m, đường kính gốc trung bình đạt 4,96 cm, đường kính tán trung bình đạt 1,14 m. Những số liệu này khẳng định khả năng thích nghi của cây Tràm lá dài với điều kiện bán ngập đặc thù của lòng hồ thủy điện Tuyên Quang.
Cùng với việc xây dựng mô hình thực địa, Ban chủ nhiệm Dự án đã tiến hành khảo sát, lập bản đồ số vùng bán ngập có khả năng trồng Tràm lá dài tỷ lệ 01/50.000, xác định được trên 210 ha diện tích tiềm năng để nhân rộng loài cây này trong thời gian tới. Đồng thời, Dự án đã xây dựng hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc Tràm lá dài, tổ chức 01 Hội thảo khoa học và 02 Lớp tập huấn kỹ thuật cho hơn 100 lượt cán bộ kỹ thuật và người dân tham gia. Đây là cơ sở quan trọng để kết quả nghiên cứu khoa học được chuyển giao, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và quản lý tài nguyên đất bán ngập của địa phương.
Kết quả Dự án mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực. Về khoa học, Dự án bổ sung cơ sở dữ liệu về sinh trưởng, khả năng chịu ngập và thích nghi của Tràm lá dài; đồng thời, hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc loài cây này tại tỉnh Tuyên Quang. Về môi trường, mô hình góp phần bảo vệ đất, giảm thiểu sự xói mòn và bồi lắng, cải thiện chất lượng nước và tạo ra các dải rừng phòng hộ ven hồ, đóng vai trò quan trọng trong ứng phó với hiện tượng biến đổi khí hậu. Về kinh tế - xã hội, Tràm lá dài tạo cảnh quan du lịch sinh thái hấp dẫn, mở ra khả năng khai thác các sản phẩm từ cây Tràm, đồng thời góp phần nâng cao sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Tổ chuyên gia của Hội đồng KH&CN cấp tỉnh nghiệm thu, đánh giá kết quả thực hiện mô hình trồng Tràm lá dài tại xã Nà Hang, tỉnh Tuyên Quang ngày 27/8/2025.
Kết thúc thời gian thực hiện, Dự án “Xây dựng mô hình trồng cây Tràm lá dài (Melaleuca Leucadendra L.) trên đất bán ngập khu vực lòng hồ thủy điện Tuyên Quang” đã được Hội đồng khoa học và công nghệ chuyên ngành đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện Dự án khoa học và công nghệ cấp tỉnh xếp loại “Xuất sắc”. Quan trọng hơn, kết quả triển khai thực hiện đã khẳng định tính khả thi và ý nghĩa lâu dài của việc phát triển Tràm lá dài trên đất bán ngập lòng hồ thủy điện Tuyên Quang, mở ra triển vọng nhân rộng mô hình trên phạm vi, quy mô lớn.
Từ kết quả nổi bật của Dự án, Tràm lá dài đã chứng minh được khả năng thích nghi và sức sống bền bỉ trong điều kiện khắc nghiệt của vùng bán ngập. Thành công của Dự án không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu khoa học mà còn mang lại giải pháp ứng dụng thiết thực, gắn kết mục tiêu phát triển kinh tế với việc bảo vệ môi trường và hệ sinh thái. Đây là minh chứng rõ ràng về vai trò của khoa học và công nghệ trong việc giải quyết những vấn đề thực tiễn đã và đang đặt ra, góp phần xây dựng một tương lai xanh, phát triển bền vững cho tỉnh./.
KS. Phan Đức Quyền - Phòng Quản lý khoa học - Sở Khoa học và Công nghệ
